تبلیغات
پایگاه اطلاع رسانی «دروجان» - قهوه خانه‌های روستایی؛ ظرفیتی که فراموش شده است
پایگاه اطلاع رسانی «دروجان»
«دروجان» پنجره ای رو به تات زبانان شاهرود خلخال
صفحه نخست       پست الکترونیک          تماس با ما              ATOM            طراح قالب
گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من
نظرسنجی
نظر شما نسبت به عملکرد سایت دروج آن چیست؟





ویدئوها
نویسندگان

قهوه خانه‌های روستایی؛ ظرفیتی که فراموش شده است

نخستین قهوه خانه‌ها در ایران در دوره صفویان، و به احتمال زیاد در زمان سلطنت شاه طهماسب (۹۳۰ ۹۸۴هـ. ق)، در شهر قزوین پدید آمد و بعد در زمان شاه عباس اول (۹۹۶ هـ.ق) در شهر اصفهان توسعه یافت...

نخستین قهوه خانه‌ها در ایران در دوره صفویان، و به احتمال زیاد در زمان سلطنت شاه طهماسب (۹۳۰ ۹۸۴هـ. ق)، در شهر قزوین پدید آمد و بعد در زمان شاه عباس اول (۹۹۶ هـ.ق) در شهر اصفهان توسعه یافت.
قهوه خانه در آغاز همان گونه كه از نامش پیداست، جای قهوه نوشی بود. با آمدن چای به ایران و كشت این گیاه در بعضی از مناطق شمالی ایران و ذائقه پذیر شدن طعم چای دم كرده میان مردم، كم كم چای جای قهوه را در قهوه خانه گرفت. از نیمه دوم قرن سیزدهم هجری چای نوشی در قهوه خانه‌ها معمول شد. لیكن نام قهوه خانه همچنان بر آنها باقی ماند.

عوامل موثر در شکل گیری قهوه خانه ها
از عوامل مهم و موثر در شکل گیری قهوه خانه‌ها، مسائل سیاسی بود. تبادل اندیشه ها، افکار سیاسی و اقتصادی در قهوه خانه‌ها سبب شد این مکان‌ها در شهرهای سیاسی چون تهران و اصفهان رونق بیشتری یابند و به مرور زمان در سرتاسر ایران رواج پیدا کنند. اما جدای از مسائل سیاسی، آنچه هواخواهان و مشتریان زیادی را جذب قهوه خانه‌ها می‌کرد، کارکرد ارتباطی و تفریحی قهوه خانه بود. تقریبا همه گروه‌ها و طبقات اجتماعی به قهوه خانه‌های مخصوص خود می‌رفتند و در دیدارها و گفت و گوهای 2 نفره یا چند نفره، نه فقط از حال و روز یکدیگر با خبر می‌شدند که اخبار محله، شهر و مملکت را نیز دهان به دهان می‌چرخاندند و به اطلاع هم می‌رساندند.

قهوه خانه‌های روستایی
اما قهوه خانه‌ها محدود به شهرها نبودند و در روستاها نیز به عنوان محلی برای ارتباط و تفریح مردان روستا قلمداد شدند. بخش شاهرود خلخال از مناطق تاریخی استان است که در این منطقه هم قهوه خانه‌ها از قدیم رواج داشته‌است.
متاسفانه از تاریخ دقیق شکل گیری قهوه‌خانه اطلاعات دقیقی در دست نیست اما این فرهنگ از قدیم الایام در روستاهای این بخش رواج داشته است. به قهوه داران در اصطلاح محلی قهوه چی گفته می‌شود. افراد زیادی از جمله مرحوم «علی آقا هادیزاده»، «ایوب صیامی شال» و «کلام بابایی کلور» و «مرحمت بخشعلی پور» -که و اکنون نیز در مرکز شهر کلور قهوه خانه دارد - جزو قهوه چی‌های این منطقه بوده اند.


کارکرد قهوه خانه‌ها در روستاها
قهوه چی‌ها در گردهمایی‌های روستایی مانند برگزاری عزاداری‌ها و روضه خوانی‌ها ، به خصوص عزاداری‌های سالار شهیدان امام حسین (ع)، در دهه محرم و اربعین حسینی در ماه صفر و در مجالس عروسی و میهمانی‌های بزرگ، مانند ولیمه بازگشت از سفر حج و اجتماع‌های صنفی و سیاسی قهوه خانه‌هایی در طول ایام نقش بسزایی داشتند.

محل پر کردن اوقات فراغت
یکی از ریش سفیدان منطقه شاهرود در گفت و گو با همشهری می‌گوید: در زمانی که استفاده از وسایل ارتباط جمعی چون تلویزیون رواج گسترده نداشت قهوه خانه‌ها در پر کردن اوقات فراغت مردان روستا نقش مهمی داشتند.
«ذبیح الله گلزار» می‌افزاید: مردان روستا از هر قشر و گروه هر روز پس از ساعت‌ها کار و تلاش روزانه، در اوقات بیکاری در قهوه خانه‌ها می‌شدند و به گفت و گو و تبادل نظر می‌پرداختند.
بنا به گفته این ریش سفید برخی صنعتگران و کارورزان تقریبا از همه اقشار قهوه خانه‌ها را پاتوق خود کرده بودند و در تجمع هایشان، مسائل صنفی و شغلی را با هم در میان می‌گذاشتند.

محل حل اختلافات اهالی
اما به نظر می‌رسد به جز پر کردن اوقات فراغت قهوه خانه‌ها نقش محلی برای رفع اختلافات را نیز داشته اند. این را یکی دیگر افراد سالخورده روستای درو بیان می‌کند. «سالار ویسانیان» می‌گوید: در گذشته از قهوه خانه برای داوری و حل و فصل مشکلات محلی و حتی گاهی رفع
  مسائل خانوادگی استفاده می‌شد و معمولا انواع اختلافات و دعاوی شخصی و شغلی در قهوه خانه از سوی ریش سفیدان محل حل می‌شد و طرفین دعوا در همان مکان سر و روی همدیگر را می‌بوسیدند و اختلافات شان را کنار می‌گذاشتند.
قهوه خانه‌ها همچنین به مثابه محل تجمع سیاسی، اجتماعی و فرهنگی نیز نقش ایفا می‌کرده اند و در واقع کارکرد اصلی قهوه خانه‌ها، تجمع مردم و رد و بدل کردن اطلاعات و طرح مباحث سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی بود.

کم رنگ شدن کارکردهای مثبت
با همه این گفته‌ها و اطلاعات کسب شده از کارکرد قهوه خانه، امروزه این نقش‌ها کم رنگ شده است و با کم رنگ شدن کارکردهای مثبت اجتماعی، فرهنگی و سیاسی قهوه خانه‌ها جایگاه خود را از دست دادند.
هر چند امروزه نیز قهوه خانه‌ها رواج دارند اما دیگر نقش گذشته را ندارند. در دهه‌های اخیر بازمانده‌های سخت جان قهوه خانه‌های قدیمی دیگر رونق ندارند.


گسست پیوند فرهنگی قهوه خانه با جامعه
«علی بلوکباشی» نویسنده کتاب «قهوه‌خانه‌های ایران»، در این‌باره می‌نویسد: قهوه‌خانه‌ که تا چند دهه پیش کانون نشر و ترویج فرهنگ سنتی و دستاوردهای ادبی و هنری گذشتگان ما بود و وظیفه و نقش مهمی در انتظام روابط اجتماعی و باورهای جمعی و بقای ارزش‌های فرهنگی ایرانی ـ اسلامی در میان گروه‌ها و قشرهای مختلف مردم به‌خصوص اجتماعات شهرنشین به عهده داشت، به تدریج به محلی برای نوشیدن چای و خوردن صبحانه و ناهار و رفع خستگی درآمد، در این زمان قهوه‌خانه‌ها رشته‌های پیوند فرهنگی خود را با گذشته و سنت‌های گذشتگان گسسته و از کارکرد مفید سابق خود فاصله گرفته اند.


استفاده از ظرفیت قهوه خانه با تقویت کارکردهای مثبت
کارشناس مسائل اجتماعی معتقد است که فرهنگ بهره گیری از ظرفیت های قهوه‌خانه بر‌اساس یافته‌های پژوهشگران ریشه ای کهن در فرهنگ ما دارد و می‌تواند با مدیریت فرهنگی درست، به فرصتی مناسب برای رفع مشکلات اجتماعی روستاها تبدیل شود تا از قهوه خانه‌ها به عنوان مکانی مناسب برای ترویج کشاورزی، اطلاع رسانی‌های بهداشتی، اجتماعی و فرهنگی، حفظ و انتقال فرهنگ بومی - محلی روستا و نظایر آن بهره‌گیری شود.
«مرتضی مطهری» به همشهری می‌گوید: در حقیقت در صورت مدیریت درست قهوه‌خانه‌های روستایی می‌توان از آن به عنوان امکانی بالقوه برای دستیابی و تقویت کارکردهای مثبت این اماکن عمومی (که در بیشتر مواقع مهم‌ترین مرکز تجمع روزانه مردان روستایی محسوب می‌شوند) استفاده کرد و از آثار سوء آنها کاست.

نویسنده: ویسانیان مهدی خلخال- خبرنگار همشهری

1394/09/28





لینک های مرتبط :


نوع مطلب : فرهنگ و ادب، 
برچسب ها : قهوه خانه ها در ایران، قهوه خانه، روستا، قهوه خانه های روستایی،
          
سه شنبه 15 دی 1394
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.

 استفاده از مطالب و عکسهای این سایت تنها با ذکر عبارت «وبسایت روستای درو» مجاز است.


درباره سایت


روستای درو در 4 کیلومتری شمال غربی شهر کلور قرار دارد.
ارتفاع این روستا از سطح دریا 1590 متر می باشد. این روستا در طول جغرافیائی 48ُ،42 و عرض جغرافیایی 37،25ُدرجه قرار دارد. از نظر موقعیت جغرافیایی کوه آلون آرو در جنوب، کوه آسمه چال در شمال غرب، دیه دره در غرب ، آبه دره در شمال شرق و خانقاه دره در جنوب و جنوب غرب روستا قرار دارند. به نظر می رسد عامل اصلی استقرار جمعیت در روستای درو وجود زمینهای مساعد برای کشاورزی، آب و هوای مناسب و آب فراوان می باشد . به طور کلی منابع غنی آب ، زمینهای مساعد کشاورزی، موقعیت خاص روستا و قرار گیری در کنار راه ارتباطی خلخال _ کلور از عوامل موثر بر شکل گیری و توسعه روستا بوده اند .

فرزند کوچک روستا : مهدی ویسانیان

کارشناس ارشد پژوهش علوم اجتماعی

ارتباط با ما :

پست الكترونیك:

mehdiveisanian@yahoo.com

mehdiderav_2005@yahoo.com

شماره تماس : 09144562684

سامانه پیامکی :

30006106204000

مدیر سایت : مهدی ویسانیان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
اشعار تاتی
    تعداد اشعار: یازده شعر

    برای انتخاب شعر دلخواه از دکمه قبلی و بعدی (دکمه های کناری) پخش کننده استفاده کنید.
امکانات جانبی